Year

Topic

Monetary Economics

Labor and Demographic Economics

...

18 September 2026

ค่าเงินกระทบการส่งออกอย่างไร? ในโลกที่ซื้อขายด้วยสกุลเงินที่หลากหลาย

การจับชีพจรภาคส่งออกผ่านค่าเงินบาทเทียบสกุลดอลลาร์อย่างเดียวอาจไม่พอ

Jettawat PattararangrongKhemmakorn SrichanyanonthSvarin Yuenyong

ค่าเงินกระทบการส่งออกอย่างไร? ในโลกที่ซื้อขายด้วยสกุลเงินที่หลากหลาย

excerpt

ช่องทางสำคัญหนึ่งที่อัตราแลกเปลี่ยนช่วยปรับสมดุลทางเศรษฐกิจคือผ่านกิจกรรมในภาคส่งออก โดยทฤษฎีดั้งเดิมมักมองว่าการเปลี่ยนแปลงของค่าเงินกระทบต่อปริมาณการส่งออกทันทีผ่านการเปลี่ยนแปลงของราคาสินค้าในมุมมองของผู้ซื้อ อย่างไรก็ดี ทฤษฎีดังกล่าวตั้งอยู่บนข้อสมมติหลักที่ว่าสินค้าถูกซื้อขายด้วยสกุลเงินประเทศส่งออก ขณะที่ในปัจจุบันพบว่าการซื้อขายระหว่างประเทศเกิดขึ้นในสกุลเงินดอลลาร์เป็นหลัก บทความนี้จึงพาผู้อ่านไปสำรวจข้อเท็จจริงในกรณีของไทยถึงผลกระทบจากอัตราแลกเปลี่ยนต่อราคาสินค้าส่งออก (exchange rate pass-through: ERPT) รวมทั้งผลกระทบที่เกิดขึ้นต่อปริมาณการส่งออก ผลการศึกษาชี้ว่า หากสินค้าถูกตั้งราคาในเงินบาท ผู้ซื้อจะเผชิญราคาเพิ่มขึ้นตามทฤษฎี ขณะที่หากสินค้าถูกตั้งราคาเป็นเงินดอลลาร์ ผู้ส่งออกจะปรับขึ้นราคาสินค้าราว 2%–4% เมื่อเงินบาทแข็งค่า 10% เทียบกับเงินดอลลาร์ ด้านปริมาณการส่งออกพบว่า ราคาสินค้าที่เพิ่มขึ้น 10% จะทำให้ปริมาณส่งออกลดลง 1.9% เมื่อเวลาผ่านไปมากกว่า 1 ปี ถือว่าการส่งผ่านมีความล่าช้าและต่ำกว่างานศึกษาอื่น ผลการศึกษาสะท้อนว่าการประเมินบทบาทอัตราแลกเปลี่ยนในภาคส่งออกควรคำนึงถึงสกุลเงินที่ซื้อขายและอัตราแลกเปลี่ยนที่เกี่ยวข้อง ขณะเดียวกันผู้ดำเนินนโยบายควรติดตามอัตราแลกเปลี่ยนหลายประเภท และที่มาของการเปลี่ยนแปลงของอัตราแลกเปลี่ยน

ตามทฤษฎีเศรษฐศาสตร์โดยทั่วไป เมื่อค่าเงินบาทอ่อนค่า การส่งออกสินค้าไทยจะได้ประโยชน์จากความสามารถในการแข่งขันที่ปรับดีขึ้นจากราคาในรูปสกุลเงินต่างประเทศที่ถูกลงและตามมาด้วยปริมาณการส่งออกที่เพิ่มขึ้น ทว่าในความเป็นจริงความสัมพันธ์อาจไม่เป็นเช่นนั้นเสมอไป ราคาสินค้าส่งออกบางกลุ่มอาจเปลี่ยนแปลงตามการเคลื่อนไหวของค่าเงินบาทเกือบทั้งหมด หรือบางกลุ่มอาจไม่ปรับเปลี่ยนเลย ดังนั้น คำถามสำคัญคือ อะไรเป็นตัวกำหนดการส่งผ่านของอัตราแลกเปลี่ยนไปยังราคา และคำถามถัดมาคือ ปริมาณการส่งออกจะตอบสนองต่อราคาที่เปลี่ยนไปอย่างไร

การส่งผ่านอัตราแลกเปลี่ยนไปที่ราคาทางทฤษฎี

บทความนี้ได้สรุปกรอบแนวคิดผลกระทบของอัตราแลกเปลี่ยนต่อการส่งออกผ่านราคาสินค้าออกเป็นสองส่วน ได้แก่

1. การส่งผ่านอัตราแลกเปลี่ยนไปที่ราคาขึ้นอยู่กับสกุลเงินที่ใช้ตั้งราคา (invoicing currency)

การส่งผ่านอัตราแลกเปลี่ยนไปยังราคาสินค้า (exchange rate pass-through: ERPT) ยิ่งมีขนาดใหญ่ ยิ่งกระทบราคาที่ผู้ซื้อเผชิญและกระทบต่อความต้องการซื้อสินค้าได้มากขึ้น ทั้งนี้ หนึ่งในปัจจัยที่กำหนดความต่างของ ERPT คือ สกุลเงินที่ผู้ขายใช้ในการตั้งราคา (invoicing currency) งานศึกษานี้จึงวิเคราะห์โดยแบ่งรูปแบบการใช้ invoicing currency ออกเป็น 3 กลุ่ม ภายใต้ข้อสมมติราคาสินค้าไม่เปลี่ยนแปลงในระยะสั้น (สรุปในตารางที่ 1) ได้แก่

Producer Currency Pricing (PCP) คือการตั้งราคาโดยใช้สกุลเงินประเทศผู้ส่งออก (เงินบาทในกรณีของไทย) ซึ่งมักเป็นข้อสมมติหลักในทางทฤษฎีที่ส่งผลให้การเปลี่ยนแปลงของอัตราแลกเปลี่ยนส่งผ่านไปยังราคาสินค้าในสายตาของผู้ซื้ออย่างสมบูรณ์ ยกตัวอย่างเช่น ไทยส่งออกข้าวไปญี่ปุ่นโดยตั้งราคาเป็นบาทที่ 100 บาท หรือประมาณ 500 เยน หากเงินบาทแข็งค่าขึ้น 10% เทียบกับเงินเยน (จาก 1 บาทแลกได้ 5 เยน เป็น 1 บาทแลกได้ 5.5 เยน) ราคาข้าว 100 บาทนั้น จะคิดเป็น 550 เยน และแพงขึ้นทันที 10% ในสายตาคนญี่ปุ่น ทำให้ผู้นำเข้าญี่ปุ่นหันไปเลือกซื้อจากประเทศอื่น หรือสินค้าที่ผลิตในประเทศแทน กลไกนี้เรียกว่า expenditure-switching effect (Obstfeld & Rogoff, 1995)
Local Currency Pricing (LCP) คือการตั้งราคาโดยใช้สกุลเงินประเทศปลายทางที่เป็นคู่ค้า ทำให้อัตราแลกเปลี่ยนไม่ส่งผ่านไปยังราคาในสายตาผู้ซื้อ เช่น ไทยส่งออกข้าวไปญี่ปุ่นเป็นเงินเยน เมื่อเงินบาทแข็งค่าขึ้นเทียบกับเงินเยน คนญี่ปุ่นยังรับรู้ราคาเท่าเดิมจึงไม่เกิด expenditure-switching effect (Betts & Devereux, 2000; Devereux & Engel, 2002) อย่างไรก็ตาม ผู้ส่งออกไทยจะมีอัตรากำไรลดลงหลังแปลงรายได้มาเป็นเงินบาท (ในตัวอย่างข้างต้น จากที่ข้าว 500 เยนเคยแลกได้ 100 บาท จะเหลือเพียง 90.91 บาท) ผลกระทบนี้เรียกว่า valuation effect (Nookhwun et al., 2025)
Dominant Currency Pricing (DCP) งานศึกษาในระยะหลังพบว่า การค้าระหว่างประเทศส่วนใหญ่ตั้งราคาในรูปสกุลเงินหลักไม่กี่สกุล โดยเฉพาะเงินดอลลาร์สหรัฐฯ (USD หรือเงินดอลลาร์นับจากนี้) ที่พบมากในประเทศกำลังพัฒนา รวมถึงไทยด้วย (Gopinath & Itskhoki, 2022; Boz et al., 2022; Chaeng-lum et al., 2026; Apaitan et al., 2024) ทำให้ภายใต้ DCP มีอัตราแลกเปลี่ยนที่เกี่ยวข้องสองส่วนด้วยกัน คือ
- เงินดอลลาร์เทียบกับสกุลเงินคู้ค้า (FC/USD) เมื่อสกุลคู่ค้าอ่อนค่า ราคาสินค้าไทยจะแพงขึ้นทันทีในสายตาคู่ค้า เกิด expenditure-switching effect คล้ายกับกรณีของ PCP
- เงินบาทเทียบเงินดอลลาร์ (USD/THB) เมื่อเงินบาทอ่อนค่า ผู้ส่งออกไทยจะรับรู้รายได้เป็นเงินบาทมากขึ้นส่งผลให้อัตรากำไรสูงขึ้น เกิดเป็น valuation effect คล้ายกับกรณีของ LCP

ตารางที่ 1: การส่งผ่านอัตราแลกเปลี่ยนไปที่ราคาสินค้าภายใต้ข้อสมมติ sticky price แบ่งตามสกุลเงินที่ใช้ในการตั้งราคา

Invoicing currency regimes	Relevant exchange rates	Exchange rate pass-through	Expenditure-switching effect	Valuation effect
Producer Currency Pricing (PCP)	FC/THB	Complete	✓	✗
Local Currency Pricing (LCP)	FC/THB	Zero	✗	✓
Dominant Currency Pricing (DCP)	FC/USD and USD/THB	Complete or Zero	✓ (FC/USD)	✓ (USD/THB)

2. การปรับราคาและผลต่อปริมาณส่งออกสินค้า

เมื่ออัตราแลกเปลี่ยนมีการเปลี่ยนแปลง ผู้ส่งออกสามารถเลือกที่จะส่งผ่านหรือไม่ส่งผ่านผลของอัตราแลกเปลี่ยนไปยังราคาสินค้าได้ โดยขึ้นอยู่กับกลยุทธ์การปรับราคา ในทางทฤษฎี กลยุทธ์การปรับราคาสินค้าเพื่อตอบสนองต่ออัตราแลกเปลี่ยนสามารถแบ่งออกเป็น 2 ช่องทางหลัก (Berman et al., 2012; Amiti et al., 2014) ได้แก่

การปรับราคาผ่านช่องทางต้นทุนส่วนเพิ่ม (marginal cost channel) หมายถึง การปรับราคาตามต้นทุนการผลิตสินค้า เนื่องจากอัตราแลกเปลี่ยนมีผลต่อต้นทุนการนำเข้า เช่น ในช่วงที่เงินบาทอ่อนค่า ต้นทุนการนำเข้าสูงขึ้น ผู้ส่งออกจะเผชิญต้นทุนมากขึ้นทำให้อาจเลือกผลักต้นทุนผ่านการปรับเพิ่มราคาสินค้า
การปรับราคาผ่านช่องทางการกำหนดราคา (markup หรือ pricing-to-market channel) หมายถึง เลือกที่จะปรับอัตรากำไร (markup) เพื่อไม่ให้ผลของอัตราแลกเปลี่ยนส่งผ่านไปยังผู้ซื้อทั้งหมดจนกระทบส่วนแบ่งตลาด (pricing-to-market) เช่น ในกรณีที่ราคาสินค้าตั้งเป็น DCP และเงินสกุลคู่ค้าอ่อนค่าเทียบสกุลดอลลาร์ ผู้ซื้อรับรู้ราคาสินค้าที่แพงขึ้น เช่นนั้นผู้ส่งออกจะเลือกปรับลดราคาสินค้าผ่านการลด markup เพื่อรักษาส่วนแบ่งตลาด หรือ เมื่อเงินบาทอ่อนค่าเทียบสกุลดอลลาร์ ผู้ส่งออกจะปรับลดราคาสินค้าโดยลด markup ที่เพิ่มขึ้นก่อนหน้านี้จากการแปลงรายได้เป็นเงินบาท เพื่อเพิ่มปริมาณการสั่งซื้อ¹ ทั้งนี้ การปรับ markup ขึ้นอยู่กับลักษณะของบริษัทและสินค้า เช่น ขนาดบริษัท อำนาจตลาด ไปจนถึงความยืดหยุ่นของอุปสงค์

สำหรับผลต่อปริมาณส่งออกสินค้า งานศึกษาเชิงประจักษ์ในอดีตพบว่า ปริมาณการค้าระหว่างประเทศตอบสนองต่ออัตราแลกเปลี่ยนต่ำกว่าที่ทฤษฎีคาดการณ์ไว้ (Fontagné et al., 2018) และอัตราแลกเปลี่ยนกระทบปริมาณส่งออกในระยะกลางถึงยาวแทนที่จะปรับตัวทันที เนื่องจากคำสั่งซื้อไม่สามารถตอบสนองต่อราคาได้ทันที ทั้งจากความสัมพันธ์ทางการค้าระยะยาว ต้นทุนการเปลี่ยนคู่ค้า และข้อจำกัดของสัญญาซื้อขาย เป็นต้น (sticky quantities; Fitzgerald et al., 2025) ด้วยเหตุนี้ งานศึกษาจึงพิจารณาทั้งกลไกด้านราคาและการปรับตัวของปริมาณการส่งออกสินค้า เพื่อประเมินผลกระทบของอัตราแลกเปลี่ยนต่อการส่งออกไทย

การส่งออกสินค้าไทยจากข้อมูลใบขนของกรมศุลกากร

งานศึกษานี้ได้วิเคราะห์ข้อมูลการส่งออกสินค้าไทยในระดับใบขนของกรมศุลกากรรายไตรมาสตั้งแต่ปี 2009 ถึง 2025 ที่จำแนกสินค้าตามรหัสพิกัดศุลกากร (Harmonized System code: HS code) ในระดับ 11 หลัก² โดยแบ่งการตั้งราคาออกเป็น 3 กลุ่ม ตามตารางที่ 1 ได้แก่ PCP สำหรับรายการที่ตั้งราคาเป็นเงินบาท LCP สำหรับรายการที่ตั้งราคาเป็นสกุลเดียวกับสกุลคู่ค้า และ DCP สำหรับรายการที่ตั้งราคาเป็นสกุลเงินอื่นที่ไม่ใช่ทั้ง PCP และ LCP ซึ่งการศึกษานี้จะหมายถึงสกุลดอลลาร์ที่คู่ค้าไม่ใช่สหรัฐฯ³ และงานศึกษานี้แทนราคาสินค้าส่งออกด้วยมูลค่าสินค้าต่อหน่วย (unit values) โดยคำนวนจากมูลค่าในรูปสกุลคู่ค้าหารด้วยปริมาณการส่งออกของแต่ละรายการ

จากข้อมูลการส่งออกไทยสามารถแบ่งกลุ่มสินค้าส่งออกหลักได้เป็น 15 กลุ่มตาม HS code ที่ระดับ 2 หลัก โดยกลุ่มสินค้าที่ไทยมีมูลค่าการส่งออกสูงสุด 5 อันดับแรก ได้แก่ อิเล็กทรอนิกส์ (electronics) ที่ 13% ของมูลค่าการส่งออกทั้งหมดของประเทศ กลุ่มยานพาหนะ (transportation) ที่ 11% เครื่องใช้ไฟฟ้า (electrical appliances) ที่ 11% เครื่องจักรและอุปกรณ์ (machinery and equipment) ที่ 10% และอาหาร (foodstuffs) ที่ 8%

จากข้อมูลของไทยพบว่า ในจำนวนสินค้าที่ไทยส่งออกไปยังประเทศคู่ค้าที่ไม่ใช่สหรัฐฯ (ประมาณ 85% ของมูลค่าส่งออก) ผู้ส่งออกตั้งราคาเป็นดอลลาร์ (ตั้งราคาแบบ DCP) สูงถึง 74% โดยการส่งออกสินค้าทั้งหมดในปี 2025 มีสัดส่วนของ DCP สูงถึง 58% (รูปที่ 1A) ขณะที่การตั้งราคาเป็น LCP มีสัดส่วนอยู่ที่ 15% สำหรับการตั้งราคาเป็นเงินบาทหรือ PCP มีสัดส่วนเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ในช่วงที่ผ่านมา จากจากสัดส่วนเดิมที่ 16% ในปี 2009 มาอยู่ที่ 23% ในปี 2025

เมื่อเจาะในรายกลุ่มสินค้าในรูป 1B จะพบว่า กลุ่มสินค้าที่ตั้งราคาเป็น DCP ในสัดส่วนสูงกว่า 80% ของมูลค่าการส่งออกกลุ่มนั้น ๆ ได้แก่ กลุ่มผลิตภัณฑ์จากแร่ (mineral products) และพลาสติก (plastics) ขณะที่บางกลุ่มสินค้ามีสัดส่วนการใช้ DCP ไม่สูงมาก เช่น กลุ่มยานพาหนะ มีสัดส่วน DCP น้อยกว่า 50% และมี PCP สูงสุดถึง 37% หรือเครื่องใช้ไฟฟ้ามีสัดส่วนการใช้ DCP อยู่เพียง 54% และมีการตั้งราคาในรูป LCP ถึง 30% หรือสินค้าเครื่องแต่งกาย (footwear and headgear) มีสัดส่วนการใช้ LCP สูงสุดอยู่ที่ 43%

รูปที่ 1: สัดส่วนมูลค่าการส่งออกสินค้าไทยตาม invoicing currency

หมายเหตุ: DCP (USD) หมายถึงการตั้งราคาในรูปแบบ dominant currency pricing โดยใช้สกุลดอลลาร์และส่งออกไปยังคู่ค้าที่ไม่ใช้สหรัฐฯ ขณะที่ DCP (Non-USD) หมายถึง DCP สกุลเงินอื่นนอกเหนือจากสกุลดอลลาร์ของทุกคู่ค้า ในรูป 1B เป็นสัดส่วนที่คำนวณจากมูลค่าปี 2009 ถึง 2025 และค่าใน ( ) แสดง % สัดส่วนมูลค่าการส่งออกของกลุ่มสินค้าต่อการส่งออกทั้งหมดที่มา: ข้อมูลใบขนของกรมศุลกากร คำนวณโดยผู้เขียน

การส่งผ่านอัตราแลกเปลี่ยนไปที่ราคาไม่สมบูรณ์ และแตกต่างตามกลุ่มสินค้า

รูปที่ 2 แสดงการส่งผ่านของอัตราแลกเปลี่ยนไปยังราคาสินค้า (ERPT) ในภาพรวม โดยแกนตั้งแสดงอัตราการส่งผ่านผลกระทบไปยังราคาที่ผู้ซื้อรับรู้ (0 คือไม่มีผลกระทบ ไปจนถึง 1 คือส่งผ่านผลกระทบโดยสมบูรณ์) ขณะที่แกนนอนแสดงระยะเวลาหลังจากอัตราแลกเปลี่ยนเกิดการเปลี่ยนแปลง จากรูปพบว่า ERPT มีขนาดโดยเฉลี่ยประมาณ 85% กล่าวคือ หากเงินบาทแข็งค่าขึ้นเทียบสกุลคู้ค้า (FC/THB) 10% ราคาสินค้าในมุมมองผู้ซื้อจะแพงขึ้นทันที 8.5% ถือว่า ERPT ส่งผ่านในลักษณะที่รวดเร็ว และไม่สมบูรณ์ เนื่องจากการส่งผ่านเกิดขึ้นทันทีและขนาดคงที่ตลอด 8 ไตรมาส แต่ราคาเปลี่ยนแปลงน้อยกว่าการเปลี่ยนแปลงของอัตราแลกเปลี่ยน โดยผลการศึกษาสอดคล้องกับกรณีต่างประเทศ (Campa & Goldberg, 2005; Burstein & Gopinath, 2014; Amiti et al., 2014; Gopinath et al., 2020; De Gregorio et al., 2024) และ ERPT ของราคาสินค้านำเข้าไทย (Apaitan et al., 2024)

กลุ่มสินค้ามีขนาดของ ERPT ที่แตกต่างกัน ดังแสดงในรูปที่ 3 โดยมีความสัมพันธ์ในทิศทางตรงกันข้ามกับสกุลเงินที่ใช้ในการตั้งราคา อาทิ สินค้ากลุ่มผลิตภัณฑ์จากแร่มีการส่งผ่านสูงสุดประมาณ 1 และพบว่ามีสัดส่วนการใช้ LCP ต่ำที่สุดเพียง 4% ของมูลค่าการส่งออกในกลุ่มสินค้านั้นทั้งหมด ขณะที่กลุ่มเครื่องใช้ไฟฟ้า และ เครื่องจักรและอุปกรณ์มีการส่งผ่านที่ต่ำกว่าอยู่ที่ราว 0.8 และพบว่ามีสัดส่วนการใช้ LCP ที่ค่อนข้างสูงกว่ากลุ่มสินค้าอื่น ๆ สอดคล้องกับตารางที่ 1 ที่ประเมินว่าการตั้งราคาในรูป LCP จะพบการส่งผ่านราคาที่ต่ำ

รูปที่ 2: การส่งผ่านของอัตราแลกเปลี่ยนไปยังราคาสินค้าส่งออกโดยรวม

หมายเหตุ: เส้นทึบแสดงขนาดการส่งผ่านอัตราแลกเปลี่ยนของสกุลคู่ค้าต่อ 1 บาท (FC/THB) ไปยังราคาส่งออกสินค้าโดยเป็นผลเฉลี่ยสะสมที่ผ่านไป h ไตรมาส และเส้นประแสดง 95% confidence bands (ดูรายละเอียดเพิ่มเติมใน technical appendix) ที่มา: คำนวณโดยผู้เขียน

รูปที่ 3: การส่งผ่านของอัตราแลกเปลี่ยนและสัดส่วนการใช้ invoicing currency ตามกลุ่มสินค้า

หมายเหตุ: แกนตั้งแสดงขนาดการส่งผ่านอัตราแลกเปลี่ยนของสกุลคู่ค้าต่อ 1 บาท (FC/THB) ไปยังราคาส่งออกสินค้าในระยะสั้น (1ไตรมาส) โดยกรอบบนและล่างแสดง 95% confidence bands แกนนอนแสดงสัดส่วนมูลค่าส่งออกที่ตั้งราคาในสกุลคู่ค้า (LCP) เทียบมูลค่าส่งออกตามกลุ่มสินค้า (ดูรายละเอียดเพิ่มเติมใน technical appendix)ที่มา: คำนวณโดยผู้เขียน

ความแตกต่างของการส่งผ่านไปที่ราคาขึ้นอยู่กับ invoicing currency

หากจำแนกผลการส่งผ่านของอัตราแลกเปลี่ยนไปยังราคาตามประเภทของ invoicing currency ผลลัพธ์ในรูปที่ 4 สอดคล้องกับทฤษฎีในตารางที่ 1 โดยพบว่าสินค้าส่งออกที่ตั้งราคาเป็น PCP และเป็น DCP มี ERPT ขนาดใหญ่กว่าเทียบกับกรณีที่ตั้งราคาเป็น LCP

ในกรณี PCP (รูปที่ 4A) พบว่าขนาดของ ERPT อยู่ใกล้เคียง 1 ทั้งในระยะสั้น (1 ไตรมาส) และระยะปานกลาง (8 ไตรมาส) สอดคล้องกับทฤษฎี complete passthrough ตามตารางที่ 1 กล่าวคือ เมื่อเงินบาทแข็งค่าเทียบสกุลคู่ค้า 10% ราคาสินค้าที่คู่ค้าต้องจ่ายจะเพิ่มขึ้นทันทีในอัตราเดียวกันที่ 10% และคงที่ตลอดช่วงเวลา เกิด expenditure-switching effect โดยแทบไม่มีการปรับลดราคาเลย ในทางตรงข้าม กรณี LCP (รูปที่ 4B) พบว่าขนาดของ ERPT อยู่ที่ 0.21 ในระยะสั้น ก่อนทยอยปรับเพิ่มขึ้นมาอยู่ที่ประมาณ 0.40 ในระยะปานกลาง ซึ่งต่ำกว่ากรณี PCP และเกิด valuation effect กระทบอัตรากำไรของผู้ส่งออก ซึ่งขนาดของ ERPT ที่ทยอยเพิ่มขึ้นเมื่อเวลาผ่านไป สะท้อนการทยอยปรับราคาของผู้ส่งออกเพื่อชดเชยอัตรากำไรที่ถูกกระทบจากการแปลงรายได้เป็นเงินบาทที่ลดลง โดยแลกกับ expenditure-switching effect ที่จะตามมา

สำหรับ ERPT ในกรณี DCP จะมีอัตราแลกเปลี่ยนที่เกี่ยวข้องด้วยกันอยู่สองคู่ คือ ค่าเงินประเทศคู่ค้าต่อดอลลาร์ (FC/USD) และค่าเงินดอลลาร์ต่อบาท (USD/THB) โดยผลในรูป 34C แสดงลักษณะของ ERPT ที่คล้ายกรณี PCP และ LCP สอดคล้องกับตารางที่ 1 โดย ERPT ต่ออัตราแลกเปลี่ยนคู่ FC/USD (DCP-FC) มีขนาดอยู่ที่ 0.95 และทรงตัวใกล้เคียงเดิมในระยะปานกลาง คล้ายกับกรณี PCP ที่สะท้อนว่า แม้เงินสกุลคู่ค้าเทียบดอลลาร์ปรับอ่อนค่า ผู้ส่งออกไทยแทบไม่ปรับลดราคารูปดอลลาร์เพื่อบรรเทาผลของ expenditure-switching effect จากราคาของผู้ซื้อที่สูงขึ้น ขณะที่ ERPT ต่ออัตราแลกเปลี่ยนคู่ USD/THB (DCP-THB) มีขนาดอยู่ที่ 0.21 ในระยะสั้น และปรับเพิ่มขึ้นเป็น 0.44 ในระยะปานกลาง คล้ายกับกรณี LCP ที่สะท้อนว่าผู้ส่งออกไทยจะทยอยปรับขึ้นราคาสินค้าในรูปเงินดอลลาร์ เพื่อลดทอนผลกระทบจาก valuation effect หากเงินบาทเทียบดอลลาร์ปรับแข็งค่าขึ้น

รูปที่ 4: การส่งผ่านของอัตราแลกเปลี่ยนไปยังราคาสินค้าส่งออกตาม invoicing currency

หมายเหตุ: เส้นทึบแสดงขนาดการส่งผ่านอัตราแลกเปลี่ยนไปยังราคาส่งออกสินค้าโดยเป็นผลเฉลี่ยสะสมที่ผ่านไป h ไตรมาส และเส้นประแสดง 95% confidence bands โดยเส้นแดง คือ การส่งผ่านของค่าเงินประเทศปลายทางต่อ 1 บาท (FC/THB) เส้นสีน้ำเงิน คือ การส่งผ่านของค่าเงินประเทศปลายทางต่อ 1 USD (FC/USD) เส้นสีดำ คือ การส่งผ่านของค่าเงิน USD ต่อ 1 บาท (USD/THB) (ดูรายละเอียดเพิ่มเติมใน technical appendix)ที่มา: คำนวณโดยผู้เขียน

ขนาดการส่งผ่านลดลงตามการนำเข้าวัตุดิบที่สูงขึ้น

นอกจากความต่างของสกุลเงินที่ใช้ซื้อขายแล้ว ขนาด ERPT ของผู้ส่งออกยังขึ้นกับความเข้มข้นของการนำเข้าวัตถุดิบ (import intensity)⁴ ซึ่งสะท้อนการปรับราคาผ่านช่องทางต้นทุน (marginal cost channel) เช่น หากผู้ส่งออกมี import intensity สูง ความจำเป็นในการปรับขึ้นราคาเมื่อเงินบาทแข็งค่าจะมีน้อยลง เนื่องจากต้นทุนการนำเข้าที่ถูกลงช่วยลดทอนผลกระทบในฝั่งรายได้ (natural hedging)

ในรูปที่ 5 พบว่า import intensity ที่สูง จะทำให้ ERPT ต่ำลงเมื่อผ่านไปสองไตรมาสเทียบกับกรณีไม่มีการนำเข้าวัตถุดิบ เนื่องจากผู้ส่งออกอาจไม่สามารถปรับราคาทันทีในไตรมาสแรก ขณะเดียวกัน ในระยะปานกลาง ERPT จะต่ำลงอีกในกรณี LCP และ DCP-THB ขณะที่ไม่พบความแตกต่างอย่างชัดเจนในกรณี PCP และ DCP-FC โดยผลของ import intensity ที่ต่างกัน คาดว่าเกิดจากช่องทางที่ผู้ส่งออกได้รับผลกระทบจากค่าเงินที่ต่างกัน (valuation vs expenditure switching effect) โดยในกรณีแรก เมื่อเงินบาทแข็งค่า อัตรากำไรของผู้ส่งออกจะได้รับผลกระทบผ่าน valuation effect แต่ถ้ามีสัดส่วนการนำเข้าวัตถุดิบสูง (natural hedging) ผู้ส่งออกอาจเลือกปรับราคาขึ้นในขนาดที่น้อยลง (ERPT ลดลง) ในกรณีที่สอง เมื่อเงินบาทแข็งค่า ผู้ซื้อเผชิญราคาที่สูงขึ้นทันที เกิด expenditure-switching effect ซึ่งการไม่พบความต่างของการปรับราคาอาจสะท้อนว่า ผู้ส่งออกอาจให้น้ำหนักน้อยกับการลดทอนผลของราคาผ่าน natural hedge หรืออาจเป็นไปได้ว่าผู้ส่งออกเผชิญข้อจำกัดในการปรับราคา

รูปที่ 5: การเปลี่ยนแปลงของการส่งผ่านของอัตราแลกเปลี่ยนไปยังราคาสินค้าส่งออกตามปัจจัยที่กำหนดการปรับราคาของผู้ส่งออก

หมายเหตุ: ค่าที่แสดงในกราฟแท่งเป็นค่าสัมประสิทธิ์ของ interaction term ที่สะท้อนผลต่างของ exchange rate pass-through ไปยังราคาส่งออกเทียบกรณีฐาน แบ่งตามช่วงเวลาเทียบเท่าเวลาผ่านไป 1 ไตรมาส, 2 ไตรมาส และ 8 ไตรมาส โดย *, , * หมายถึงการมีนัยสำคัญเชิงสถิติที่ระดับ 10% 5% และ 1% ตามลำดับ ที่ปรับค่า standard error ด้วยวิธีแบบ Driscoll–Kraay แล้ว (ดูรายละเอียดเพิ่มเติมใน technical appendix)ที่มา: คำนวณโดยผู้เขียน

สินค้าที่ลักษณะคล้ายคลึงกันจะถูกปรับราคามากกว่าสินค้าที่ลักษณะแตกต่างกัน

นอกจากนี้ การปรับราคาสินค้าสามารถอธิบายด้วยช่องทางการกำหนดราคา (markup) โดยอาจขึ้นอยู่กับลักษณะของสินค้าซึ่งสามารถจำแนกออกเป็นสองแบบ ได้แก่ สินค้าที่ลักษณะคล้ายคลึงกัน (homogeneous) ซึ่งมีการซื้อขายในตลาดที่เป็นทางการหรือมีราคาอ้างอิงในตลาดโลก กับสินค้าที่ลักษณะแตกต่างกัน (differentiated) สินค้า homogeneous โดยทั่วไปมักจะมีอัตรากำไรต่ำและอ่อนไหวต่อราคามากกว่าสินค้า differentiated ดังนั้น เมื่อผู้ส่งออกกลัวว่าอัตรากำไรจะถูกกระทบหรือส่วนแบ่งตลาดจะหายไป สินค้า homogeneous จะถูกปรับราคามากกว่าสินค้า differentiated

ขนาด ERPT ของสินค้า homogeneous จะต่ำหรือสูงกว่าสินค้า differentiated ขึ้นกับว่าอัตราแลกเปลี่ยนกระทบผู้ส่งออกผ่านช่องทางใดเป็นหลัก ในรูปที่ 5 พบว่า (1) กรณี LCP และ DCP-THB เมื่อเงินบาทแข็งค่า จะกระทบต่ออัตรากำไรเป็นหลัก ทำให้สินค้า homogeneous ที่มีอัตรากำไรต่ำกว่า ต้องทยอยปรับราคาเพิ่มขึ้นมากกว่า (2) กรณี DCP-FC เมื่อสกุลคู้ค่าอ่อนค่าหรือสกุลดอลลาร์แข็งค่า จะกระทบต่อส่วนแบ่งตลาดเป็นหลัก ทำให้สินค้า homogeneous ที่อ่อนไหวต่อราคามากกว่า จะทยอยปรับราคาลดลงมากกว่าสินค้า differentiated อย่างไรก็ตาม การศึกษานี้ไม่พบความต่างในการปรับราคากรณี PCP

ปริมาณการส่งออกสินค้าไม่ตอบสนองต่อราคาที่เปลี่ยนไปทันที

ปริมาณการส่งออกสินค้าจะตอบสนองต่อราคาที่เปลี่ยนแปลงจากอัตราแลกเปลี่ยน (ERPT) มากหรือน้อยขึ้นอยู่กับความอ่อนไหวของปริมาณการส่งออกต่อราคาที่เปลี่ยนไป (export quantity elasticity) งานศึกษานี้จึงนำ ERPT ที่ประเมินในข้างต้น มาวิเคราะห์การตอบสนองของปริมาณการส่งออก ในรูป 6A พบว่าปริมาณการส่งออกสินค้าโดยรวมมีการตอบสนองต่อราคาที่ล่าช้า โดยใช้เวลา 1 ปีหลังอัตราแลกเปลี่ยนส่งผ่านไปยังราคา เมื่อราคาสินค้าส่งออกเพิ่มขึ้น 10% จากการเปลี่ยนแปลงของอัตราแลกเปลี่ยน จะทำให้ปริมาณการส่งออกสินค้าลดลง 1.5–1.9% หลังจากเวลาผ่านไป 1 ปี

อย่างไรก็ดี เมื่อพิจารณาแยกตามลักษณะสินค้าในรูปที่ 6B จะพบว่า ปริมาณการส่งออกสินค้า homogeneous อ่อนไหวต่อราคาและตอบสนองมากกว่าสินค้า differentiated โดยราคาสินค้าที่เปลี่ยนแปลง 10% จากอัตราแลกเปลี่ยน จะทำให้ปริมาณการส่งออกสินค้า homogeneous ตอบสนองในขนาดประมาณ 2% เมื่อเวลาผ่านไปเพียง 2 ไตรมาส ก่อนเพิ่มขึ้นเป็น 4% เมื่อเวลาผ่านไป 5 ไตรมาส ขณะที่ สินค้า differentiated จะตอบสนองต่อราคาที่น้อยกว่าอยู่ที่ 1.2–1.7% เมื่อเวลาผ่านไป 1 ปี

ทั้งนี้ การตอบสนองที่ล่าช้าสอดคล้องกับงานศึกษาในอดีตที่กล่าวถึงข้อจำกัดของการเปลี่ยนแปลงปริมาณการสั่งซื้อสินค้าในระยะสั้น อาทิ งานศึกษาที่เกี่ยวข้องกับ sticky quantities (Fitzgerald et al., 2025) และทฤษฎี J-curve (Magee, 1973) ในแง่ปริมาณการส่งออก ผลที่ได้ค่อนข้างน้อยเมื่อเทียบกับงานศึกษาของ Amiti et al. (2022) ที่ใช้ข้อมูลเบลเยียม แต่สอดคล้องกับงานศึกษาของญี่ปุ่นที่การตอบสนองของปริมาณการส่งออกในระดับต่ำที่ 2% เมื่อราคาเปลี่ยนไป 10% (Ito et al., 2025)

และสอดคล้องกับงานศึกษาของไทยในอดีตที่ความสัมพันธ์ระหว่างดัชนีค่าเงินที่แท้จริงกับปริมาณการส่งออกปรับลดลงและไม่พบความสัมพันธ์ในช่วงหลัง (Bank of Thailand, 2018) โดยทั้งสองอธิบายว่า ปริมาณการค้าจะตอบสนองต่อราคาไม่มาก ส่วนหนึ่งมาจากห่วงโซ่การผลิตโลกที่เชื่อมโยงกันมากขึ้น รวมถึง Fitzgerald et al. (2025) ยังพบว่า อัตราแลกเปลี่ยนมีความไม่แน่นอนสูงและคาดการณ์ยาก ทำให้ผู้นำเข้ามีข้อจำกัดในการปรับการลงทุนและคำสั่งซื้อตามราคาที่เปลี่ยนไป

รูปที่ 6: การตอบสนองของปริมาณการส่งออกสินค้าจากการส่งผ่านราคาที่มาจากอัตราแลกเปลี่ยน

หมายเหตุ: เส้นทึบแสดงผลรวมของขนาดการตอบสนองของปริมาณการส่งออกสินค้าจากราคาที่เปลี่ยนไปโดยเป็นผลเฉลี่ยสะสมที่ผ่านไป h ไตรมาส (ดูรายละเอียดเพิ่มเติมใน technical appendix)ที่มา: คำนวณโดยผู้เขียน

ข้อสรุปและนัยเชิงนโยบาย

ผลการศึกษาชี้ว่าอัตราแลกเปลี่ยนส่งผ่านไปยังราคาสินค้าส่งออกไทยโดยทันทีแต่มีลักษณะไม่สมบูรณ์ ขณะที่การส่งผ่านไปยังปริมาณการส่งออกมีความล่าช้า โดยในมิติการส่งผ่านด้านราคาพบว่าขนาดการส่งผ่านขึ้นกับสกุลเงินที่ใช้ซื้อขาย (invoicing currency) เป็นสำคัญ และพบว่าผู้ส่งออกปรับราคาสินค้าผ่านช่องทางที่แตกต่างกัน เช่น ผู้ส่งออกที่มีสัดส่วนการนำเข้าสูงสามารถบรรเทาผลของเงินบาทที่แข็งค่าด้วยการปรับราคาน้อยกว่าที่ควรจะเป็นตามต้นทุนวัตถุดิบที่ถูกลง (marginal cost) ขณะที่ผู้ส่งออกเลือกปรับราคาสินค้า homogeneous มากกว่าสินค้า differentiated ผ่านช่องทางการกำหนดราคา (markup) สำหรับมิติปริมาณการส่งออก พบว่าการตอบสนองใช้เวลากว่า 1 ปี หลังราคาสินค้าเปลี่ยนแปลงจากอัตราแลกเปลี่ยน ยกเว้นสินค้า homogeneous ที่จะอ่อนไหวต่อราคาและตอบสนองได้รวดเร็วกว่าสินค้า differentiated

ในโลกที่การค้าระหว่างประเทศซื้อขายด้วยเงินสกุลดอลลาร์ (DCP) อาจกล่าวได้ว่าผลกระทบของอัตราแลกเปลี่ยนต่อภาคส่งออกมีลักษณะแตกต่างไปจากความเชื่อเดิมที่มักสมมติว่าการซื้อขายเกิดขึ้นในเงินสกุลผู้ส่งออก (PCP) จึงนำมาสู่ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายบายดังนี้

การประเมินผลจากอัตราแลกเปลี่ยนควรคำนึงถึงสกุลเงินที่ใช้ซื้อขายและลักษณะของสินค้าเพื่อให้ได้ขนาดและระยะเวลาของผลกระทบที่แม่นยำขึ้น เพื่อเพิ่มประสิทธิผลของการดำเนินนโยบายและเพื่อให้การดำเนินนโยบายตรงจุดมากขึ้น
ภายใต้การส่งออกที่ซื้อขายด้วยเงินดอลลาร์อย่างแพร่หลาย อัตราแลกเปลี่ยนที่ผู้ดำเนินนโยบายใช้ติดตามควรครอบคลุมหลายประเภท เช่น อัตราแลกเปลี่ยนเงินบาทเทียบเงินดอลลาร์หรือเทียบสกุลคู่ค้า อัตราแลกเปลี่ยนสกุลคู่ค้าเทียบเงินดอลลาร์ หรือ อัตราแลกเปลี่ยนเงินบาทเทียบสกุลคู่แข่ง โดยผู้ดำเนินนโยบายไม่ควรติดตามอัตราแลกเปลี่ยนชนิดใดเพียงชนิดเดียว เนื่องจากอัตราแลกเปลี่ยนแต่ละประเภทส่งผลต่อภาคส่งออกในมิติที่ต่างกัน ขณะเดียวกันควรติดตามที่มาของการเปลี่ยนแปลงของอัตราแลกเปลี่ยน ที่ขับเคลื่อนค่าเงินแต่ละชนิด ซึ่งจะมีนัยต่อภาคส่งออกแตกต่างกัน ยกตัวอย่างเช่น เงินบาทแข็งค่าจากปัจจัยภายในประเทศ ส่งผลให้เงินบาทเทียบดอลลาร์เปลี่ยนแปลง ขณะที่เงินสกุลคู่ค้าเทียบดอลลาร์คงที่ ภายใต้ DCP และสมมติให้เงินสกุลคู่แข่งไม่เปลี่ยนแปลง จะได้ว่าในระยะสั้น ผู้ส่งออกเผชิญผลลบจากการแปลงมูลค่า (valuation effect) ขณะที่ไม่ได้ผลบวกจากการเปลี่ยนแปลงของราคาในมุมผู้ซื้อ (expenditure switching effect) แตกต่างจากกรณีที่เงินบาทแข็งค่าด้วยปัจจัยโลกซึ่งจะกระทบต่ออัตราแลกเปลี่ยนหลายประเภทและมีนัยต่อภาคส่งออกแตกต่างออกไป
ภาครัฐควรส่งเสริมการใช้เครื่องมือป้องกันความเสี่ยงจากอัตราแลกเปลี่ยน (FX hedging) เพื่อบรรเทาผลกระทบที่เกิดจากการเคลื่อนไหวของเงินบาทเทียบดอลลาร์ ขณะเดียวกัน ผู้ประกอบการสามารถพัฒนาสินค้าส่งออกให้แข่งขันได้ในตลาดโลกเพื่อบรรเทาผลกระทบจากการเคลื่อนไหวของเงินบาทเทียบสกุลคู่ค้าคู่แข่ง ทั้งนี้ ผู้ประกอบการไม่ควรมีข้อจำกัดในการเลือกใช้สกุลเงินในการซื้อขาย โดยควรมีความยืดหยุุ่นในการเลือกให้สอดคล้องกับการดำเนินธุรกิจ ซึ่งจะมีส่วนช่วยให้ผู้ส่งออกบริหารความเสี่ยงจากอัตราแลกเปลี่ยนได้ดียิ่งขึ้น

อย่างไรก็ตาม อัตราแลกเปลี่ยนเป็นเพียงหนึ่งในปัจจัยที่มีผลต่อภาคส่งออกสินค้า โดยยังมีปัจจัยสำคัญอื่น ๆ ที่สามารถอธิบายการเคลื่อนไหวของการส่งออกได้เช่นกัน อาทิ ภาวะเศรษฐกิจโลกและเศรษฐกิจคู่ค้าที่สะท้อนความต้องการสินค้าไทย หรือความไม่แน่นอนของนโยบายการค้าระหว่างประเทศ ไปจนถึงความสามารถในการแข่งขันของธุรกิจไทย ทั้งการเข้ามาของผู้ส่งออกรายใหม่ การหาตลาดและสินค้าส่งออกใหม่ การพัฒนาคุณภาพสินค้า การบริหารต้นทุนและเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต ตลอดจนนโยบายของภาครัฐที่ช่วยสร้างสภาพแวดล้อมให้เอื้อต่อการเติบโตของภาคส่งออกไทยในอนาคต

Technical appendix

งานศึกษานี้ประมาณค่าพลวัตของการส่งผ่านอัตราแลกเปลี่ยนสำหรับแต่ละช่วงเวลา (horizon: h = 1, 2, .., 8 ไตรมาส) โดยใช้การเปลี่ยนแปลงของค่าในไตรมาสปัจจุบันเทียบกับค่าใน h ไตรมาสที่แล้ว $(\Delta_h X_t \equiv X_t - X_{t-h})$ ผ่านจำลอง panel regression with fixed effects ตามการศึกษาของ Amiti et al. (2022) โดยใช้ตัวแปรควบคุมตามงานศึกษาในอดีต (Apaitan et al., 2024; De Gregorio et al., 2024) และการศึกษานี้ขจัด standard error bias โดยใช้การปรับด้วยวิธีแบบ Driscoll–Kraay

การส่งผ่านอัตราแลกเปลี่ยนไปยังราคา (รูปที่ 2)

การส่งผ่านอัตราแลกเปลี่ยนไปยังราคาโดยรวมในรูปที่ 2 ที่ไม่แยกตาม invoicing currency เป็นดังนี้

\Delta_h P^{*}_{ID,t} =\beta_h\Delta_h FC/THB_{j,t}+\theta_h \Delta_h X_{j,t}+\alpha_{ID}+\delta_t+\varepsilon_{ID,t} \quad \text{(1)}

$\Delta_h P^{*}_{ID,t}$ คือ การเปลี่ยนแปลงของราคาส่งออกในรูปสกุลเงินประเทศปลายทางแต่ละรายการ $(ID)$ ณ ไตรมาส $t$ เทียบกับ $h$ ไตรมาสก่อนหน้า โดย $(ID)$ แสดงว่าแตกต่างในแต่ละบริษัท $f$ สินค้า $i$ ประเทศปลายทาง $j$ และ invoicing currency $c$

$\Delta_h FC/THB_{j,t}$ คือ การเปลี่ยนแปลงอัตราแลกเปลี่ยนของสกุลเงินประเทศปลายทางเทียบต่อ 1 บาท ณ ไตรมาส $t$ เทียบกับ $h$ ไตรมาสก่อนหน้า โดยการเพิ่มขึ้นหมายถึงเงินบาทแข็งค่าเทียบสกุลเงินประเทศปลายทาง

$\Delta_h X_{j,t}$ คือ เวกเตอร์ของการเปลี่ยนแปลงของดัชนีราคาผู้ผลิตและ GDP ของประเทศคู่ค้าในแต่ละไตรมาสเทียบกับ $h$ ไตรมาสก่อนหน้า เพื่อควบคุมปัจจัยด้านต้นทุนการผลิตของผู้นำเข้าและด้านอุปสงค์จากต่างประเทศที่จะมีผลต่อสินค้าส่งออกไทย ตามลำดับ

$\alpha_{ID}$ และ $\delta_t$ คือ ตัวแปร fixed effects ในระดับราย $ID$ และรายไตรมาส ที่ควบคุมลักษณะเฉพาะที่ไม่เปลี่ยนแปลงตามเวลาแต่แตกต่างกันในแต่ละรายการ และควบคุมปัจจัยด้านมหภาคในแต่ละช่วงเวลาที่ส่งผลกระทบต่อทุกรายการ ตามลำดับ

$\beta_h$ คือ ขนาดของการส่งผ่านอัตราแลกเปลี่ยนไปยังราคาส่งออกสินค้าโดยเป็นผลโดยเฉลี่ยของ $h$ ไตรมาส

การส่งผ่านอัตราแลกเปลี่ยนไปยังราคาแบ่งตาม invoicing currency (รูปที่ 4)

การส่งผ่านอัตราแลกเปลี่ยนไปยังราคาแบ่งตาม invoicing currency ในรูปที่ 4 คำนวนจากสมการที่ (1) โดยแบ่งสัมประสิทธิ์จากตัวแปร dummy ตาม PCP LCP และ DCP ดังนี้

\begin{aligned} \Delta_h P^{*}_{ID,t} = \;& \beta_{1,h}\,\Delta_h FC/THB_{j,t}\times LCP_{ID} \\ &+ \beta_{2,h}\,\Delta_h FC/THB_{j,t}\times PCP_{ID} \\ &+ \beta_{3,h}\,\Delta_h FC/USD_{j,t}\times DCP_{ID} \\ &+ \beta_{4,h}\,\Delta_h USD/THB_{j,t}\times DCP_{ID} \\ &+ \theta_h \Delta_h X_{j,t} + \alpha_{ID} + \delta_t + \varepsilon_{ID,t} \quad \text{(2)} \end{aligned}

$\Delta_h FC/THB_{j,t}$ คือ การเปลี่ยนแปลงอัตราแลกเปลี่ยนของสกุลเงินประเทศปลายทางเทียบต่อ 1 USD ณ ไตรมาส $t$ เทียบกับ $h$ ไตรมาสก่อนหน้า โดยการเพิ่มขึ้นหมายถึงเงิน USD แข็งค่าเทียบสกุลเงินประเทศปลายทาง

$\Delta_h USD/THB_{j,t}$ คือ การเปลี่ยนแปลงอัตราแลกเปลี่ยนของ USD ต่อ 1 บาท ณ ไตรมาส $t$ เทียบกับ $h$ ไตรมาสก่อนหน้า โดยการเพิ่มขึ้นหมายถึงเงินบาทแข็งค่าเทียบ USD

$LCP_{ID}, PCP_{ID}, DCP_{ID}$ คือ ตัวแปร dummy ซึ่งมีค่าเท่ากับ 1 หากรายการนั้นตั้งราคาเป็น LCP PCP และ DCP ตามนิยามในบทความหลัก ตามลำดับ

การส่งผ่านอัตราแลกเปลี่ยนตาม import intensity ขนาดของบริษัท และประเภทสินค้า (รูปที่ 5)

รูปที่ 5 แบ่งการส่งผ่านอัตราแลกเปลี่ยนตาม import intensity ขนาดของบริษัท และประเภทสินค้าเพิ่มเติมจากสมการที่ (2) ดังนี้

\begin{aligned} \Delta_h P^{*}_{ID,t} = \;& [\beta_{1,h} + \phi_{1,h} IMP_f + \lambda_{1,h} \log L_f + \sigma_{1,h} Homo_i]\,\Delta_h FC/THB_{j,t} \times PCP_{ID} \\ &+ [\beta_{2,h} + \phi_{2,h} IMP_f + \lambda_{2,h} \log L_f + \sigma_{2,h} Homo_i]\,\Delta_h FC/THB_{j,t} \times LCP_{ID} \\ &+ [\beta_{3,h} + \phi_{3,h} IMP_f + \lambda_{3,h} \log L_f + \sigma_{3,h} Homo_i]\,\Delta_h FC/USD_{j,t} \times DCP_{ID} \\ &+ [\beta_{4,h} + \phi_{4,h} IMP_f + \lambda_{4,h} \log L_f + \sigma_{4,h} Homo_i]\,\Delta_h USD/THB_{j,t} \times DCP_{ID} \\ &+ \theta_h \Delta_h X_{j,t} + \alpha_{ID} + \delta_t + \varepsilon_{ID,t} \quad \text{(3)} \end{aligned}

$IMP_f$ คือ ค่าเฉลี่ย import intensity ของผู้ส่งออก โดยคำนวนจากค่าเฉลี่ยของสัดส่วนการนำเข้าปัจจัยการผลิตที่ตั้งราคาเป็นสกุลเงินต่างประเทศต่อต้นทุนทั้งหมดของบริษัท

$\log L_f$ คือ ขนาดของบริษัทที่คำนวนจากค่า log ของค่าเฉลี่ยของจำนวนแรงงานในแต่ละผู้ส่งออก

$Homo_i$ คือ ตัวแปร dummy ซึ่งมีค่าเท่ากับ 1 ก็ต่อเมื่อสินค้าส่งออกจัดอยู่ในประเภทสินค้า homogeneous แบ่งตาม Rauch classification (Rauch, 1999)

การตอบสนองของปริมาณการส่งออกต่อราคาที่เปลี่ยนไป (รูปที่ 6)

การตอบสนองของปริมาณการส่งออกต่อราคาที่เปลี่ยนไปในรูปที่ 6 คำนวนผ่านแบบจำลอง two-stage least squares โดยสมการที่ (3) เป็นสมการ 1^st stage จากนั้นจึงใช้การเปลี่ยนแปลงราคาที่ประมาณค่าได้มาคำนวนในสมการ 2^nd stage ดังนี้

\Delta_h Q_{ID,t} = \rho_h \Delta_h P^{*}_{ID,t} + \gamma \text{Ind}_{ind,j,t} + f_{f,i} + \varepsilon_{ID,t} \quad \text{(4)}

$\Delta_h Q_{ID,t}$ คือ เปลี่ยนแปลงของปริมาณส่งออกสินค้าแต่ละรายการ $(ID)$ ณ ไตรมาส $t$ เทียบกับ $h$ ไตรมาสก่อนหน้า

ทั้งนี้ สมการ 1^st stage และ 2^nd stage ได้เปลี่ยน fixed effects จากเดิมในสมการที่ (3) มาเป็น $\gamma \text{Ind}_{ind,j,t}$ และ $f_{f,i}$ ที่คือ fixed effects ในระดับอุตสาหกรรม $ind$ × ประเทศปลายทาง $j$ × ไตรมาส $t$ และ ระดับผู้บริษัท $f$ × สินค้า $i$ ตามลำดับ ซึ่งช่วยควบคุมตัวแปรรบกวนระดับมหภาคทั้งหมดที่อาจกระทบต่อปริมาณการส่งออกสินค้าและอัตราแลกเปลี่ยน ดังนั้น $\rho_h$ จึงสะท้อนการเปลี่ยนแปลงเชิงเปรียบเทียบของปริมาณการส่งออกที่ตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงราคาในระดับสินค้าและบริษัท ผลในรูป 6B คำนวนโดยใช้การแบ่งข้อมูลออกเป็น 2 ชุด ระหว่างสินค้า homogeneous และ differentiated

เอกสารอ้างอิง

Amiti, M., Itskhoki, O., & Konings, J. (2014). Importers, Exporters, and Exchange Rate Disconnect. American Economic Review, 104(7), 1942–1978.

Amiti, M., Itskhoki, O., & Konings, J. (2022). Dominant currencies: How firms choose currency invoicing and why it matters. The Quarterly Journal of Economics, 137(3), 1435–1493.

Apaitan, T., Manopimoke, P., Nookhwun, N., & Pattararangrong, J. (2024). Heterogeneity in exchange rate pass-through to import prices in Thailand: Evidence from micro data. Journal of International Money and Finance, 149, 103196.

Bank of Thailand. (2018). Monetary Policy Report, June 2018 [Monetary Policy Report]. Bank of Thailand.

Berman, N., Martin, P., & Mayer, T. (2012). How do Different Exporters React to Exchange Rate Changes? The Quarterly Journal of Economics, 127(1), 437–492.

Betts, C., & Devereux, M. B. (2000). Exchange rate dynamics in a model of pricing-to-market. Journal of International Economics, 50(1), 215–244.

Boz, E., Casas, C., Georgiadis, G., Gopinath, G., Le Mezo, H., Mehl, A., & Nguyen, T. (2022). Patterns of invoicing currency in global trade: New evidence. Journal of International Economics, 136, 103604.

Burstein, A., & Gopinath, G. (2014). Chapter 7 - International Prices and Exchange Rates. In G. Gopinath, E. Helpman, & K. Rogoff (Eds.), Handbook of International Economics (Vol. 4, pp. 391–451). Elsevier.

Campa, J. M., & Goldberg, L. S. (2005). Exchange Rate Pass-Through into Import Prices. The Review of Economics and Statistics, 87(4), 679–690.

Chaeng-lum, M., Nookhwun, N., & Pattararangrong, J. (2026). US Dollar Dominance and the Role of Local Currency Settlement Framework: Evidence from Thai Exports. Puey Ungphakorn Institute for Economic Research.

De Gregorio, J., García, P., Luttini, E., & Rojas, M. (2024). From dominant to producer currency pricing: Dynamics of Chilean exports. Journal of International Economics, 149, 103934.

Devereux, M. B., & Engel, C. (2002). Exchange rate pass-through, exchange rate volatility, and exchange rate disconnect. Journal of Monetary Economics, 49(5), 913–940.

Fitzgerald, D., Yedid-Levi, Y., & Haller, S. (2025). Can Sticky Quantities Explain Export Insensitivity to Exchange Rates? D. Fitzgerald et al. IMF Economic Review, 73(1), 20–44.

Fontagné, L., Martin, P., & Orefice, G. (2018). The international elasticity puzzle is worse than you think. Journal of International Economics, 115, 115–129.

Gopinath, G., Boz, E., Casas, C., Díez, F. J., Gourinchas, P.-O., & Plagborg-Møller, M. (2020). Dominant Currency Paradigm. American Economic Review, 110(3), 677–719.

Gopinath, G., & Itskhoki, O. (2022). Chapter 2 - Dominant Currency Paradigm: a review. In G. Gopinath, E. Helpman, & K. Rogoff (Eds.), Handbook of International Economics: International Macroeconomics, Volume 6 (Vol. 6, pp. 45–90). Elsevier.

Ito, K., Jinji, N., Matsuura, T., & Yoshimoto, U. (2025). Firms in Global Value Chains and Their Responses to Exchange Rate Changes (Discussion Paper No. DP2025-009). Institute for Economic Studies, Keio University.

Magee, S. P. (1973). Currency Contracts, Pass-Through, and Devaluation. Brookings Papers on Economic Activity, 4(1), 303–325.

McLeay, M., & Tenreyro, S. (2026). Dollar Dominance and the Transmission of Monetary Policy. The Quarterly Journal of Economics, 141(1), 605–666.

Nookhwun, N., Pattararangrong, J., & Rungcharoenkitkul, P. (2025). Exchange rate effects on firm performance: a NICER approach. Puey Ungphakorn Institute for Economic Research.

Obstfeld, M., & Rogoff, K. (1995). Exchange rate dynamics redux. Journal of Political Economy, 103(3), 624–660.

Rauch, J. E. (1999). Networks versus markets in international trade. Journal of International Economics, 48(1), 7–35.

McLeay & Tenreyro (2026) ได้เสนอว่า สินค้าที่ตั้งราคาเป็น DCP ในช่วงที่ค่าเงินอ่อนค่า ผู้ส่งออกอาจปรับราคาผ่าน markup โดยนำอัตรากำไรที่เพิ่มขึ้นมาปรับลดราคาสินค้าลงเพื่อเพิ่มปริมาณการสั่งซื้อโดยเฉพาะสินค้าที่อ่อนไหวต่อราคาและอยู่ในตลาดที่การแข่งขันสูง โดยคาดว่าผลสุทธิคือมูลค่าการส่งออกจะเพิ่มสูงขึ้นจากปริมาณสินค้าที่เพิ่ม มากกว่าอัตรากำไรต่อหน่วยที่ลดลง↩
กลุ่มตัวอย่างในงานศึกษานี้เป็นข้อมูลการส่งออกสินค้าไทยในระดับใบขนของกรมศุลกากร ที่นับเฉพาะผู้ส่งออกในภาคธุรกิจที่ส่งออกสินค้าเป็นเวลาหนึ่งแล้ว โดยไม่รวมธุรกรรมทองคำ ข้อมูลที่ไม่สมบูรณ์ ไปจนถึงค่าผิดปกติ ซึ่งเลือกเฉพาะประเทศคู่ค้าที่มีสัดส่วนการส่งออกไม่น้อยกว่า 0.5% ของมูลค่าการส่งออกทั้งหมดของไทย ทั้งนี้ กลุ่มตัวอย่างครอบคลุมประมาณ 64% ของมูลค่าการส่งออกสินค้ารวมของไทย ซึ่งคิดเป็นรายการส่งออกทั้งสิ้นกว่า 3,871,748 รายการ จากผู้ส่งออก 13,969 บริษัท และสินค้ารวม 9,533 ประเภท จำแนกสินค้าตาม HS code ในระดับ 11 หลัก ส่งออกไปยัง 30 ประเทศปลายทาง ที่มีระบุ invoicing currency 29 สกุล↩
เท่ากับว่าหากไทยส่งออกไปสหรัฐแล้วตั้งราคาเป็นสกุลดอลลาร์จะอยู่ในรูปแบบของ LCP โดยการส่งออกไทยมีการใช้ DCP ในสกุลเงินอื่นนอกจากสกุลดอลลาร์ (DCP (Non-USD) ในสัดส่วนน้อยประมาณ 4% ของมูลค่าสินค้าส่งออกทั้งหมด ซึ่งสกุลเงินที่เป็นที่นิยม 3 สกุล ได้แก่ เยน ยูโร และ สิงคโปร์ดอลลาร์ ตามลำดับ↩
Import intensity คำนวนได้จากสัดส่วนมูลค่านำเข้าที่ตั้งราคาเป็นสกุลเงินต่างประเทศต่อค่าใช้จ่ายรวมของบริษัท↩

Jettawat Pattararangrong

Puey Ungphakorn Institute for Economic Research

Khemmakorn Srichanyanonth

Bank of Thailand

Svarin Yuenyong

Bank of Thailand

International Finance International Trade Macroeconomics

exchange rate pass-through invoicing currency thai exports

The views expressed in this workshop do not necessarily reflect the views of the Puey Ungphakorn Institute for Economic Research or the Bank of Thailand.