การดำเนินนโยบายทางเศรษฐกิจที่ดีจำเป็นต้องวางอยู่บนพื้นฐานการวิเคราะห์วิจัยอย่างรอบด้าน เพื่อประโยชน์สูงสุดในการขับเคลื่อนประเทศ สำหรับประเทศไทย อุปสรรคสำคัญในการสร้างองค์ความรู้เกี่ยวกับเศรษฐกิจและเชื่อมต่อกับนโยบาย คือการขาด “พื้นที่ส่วนกลาง” ทางวิชาการ ผลงานวิจัยจึงกระจัดกระจายในองค์กรต่าง ๆ และไม่ได้ถูกเผยแพร่ในวงกว้าง ในขณะที่ผู้ดำเนินนโยบายก็ไม่สามารถเข้าถึงความรู้ที่มีอยู่ได้อย่างสะดวกและทันท่วงที

ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ได้เล็งเห็นความสำคัญของการส่งเสริมการกำหนดนโยบายที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานทางวิชาการ จึงนำมาสู่การก่อตั้งสถาบันวิจัยเศรษฐกิจป๋วย อึ๊งภากรณ์ (สถาบันวิจัยป๋วยฯ) เพื่อเป็นองค์กรที่มุ่งสร้างงานวิจัยด้านเศรษฐศาสตร์ เป็นพื้นที่ส่วนกลางสำหรับการเผยแพร่งานวิจัยที่มีคุณภาพ และเป็นศูนย์กลางที่เชื่อมโยงนักวิจัยกับทรัพยากรต่าง ๆ เข้าด้วยกัน โดยมีการบริหารงานกึ่งอิสระภายใต้การกำกับดูแลโดยคณะกรรมการ ซึ่งประกอบด้วยผู้บริหารระดับสูงใน ธปท. และผู้ทรงคุณวุฒิจากภายนอก

สถาบันวิจัยป๋วยฯ มุ่งสั่งสมองค์ความรู้อันเกิดจากการวิจัย ผ่านการคัดกรองโดยวงการวิชาการที่เข้มแข็ง และผลักดันให้นโยบายเศรษฐกิจไทยตั้งอยู่บนพื้นฐานของงานวิจัยที่เปิดกว้าง มีคุณภาพ และเป็นอิสระ ภายใต้แนวคิด “รวมพลังสร้างสรรค์งานวิจัย เชื่อมต่อนโยบายเพื่อพัฒนาเศรษฐกิจไทย”

พันธกิจของสถาบันวิจัยป๋วยฯ ประกอบด้วย การสร้าง การประสาน และการขยายผลของงานวิจัยดังนี้

• ผลิตผลงานวิจัยเชิงลึก และให้คำปรึกษาด้านวิชาการ เพื่อรองรับการดำเนินนโยบายของ ธปท. ด้านนโยบายการเงิน ด้านระบบการเงิน และด้านเศรษฐกิจมหภาค
• เป็นศูนย์ประสานงานวงการวิชาการและพัฒนาเครือข่ายของนักวิจัย เพื่อเชื่อมโยงทรัพยากรในการทำงานวิจัยในด้านต่าง ๆ เช่น องค์ความรู้ ฐานข้อมูล การจัดสัมมนาวิชาการ และทุนวิจัย เข้าด้วยกัน
• เผยแพร่ผลงานวิจัยและสังเคราะห์ประเด็นให้แก่สาธารณชน เพื่อเสริมสร้างความเด่นชัดของงานวิจัยต่อการรับรู้ของผู้ดำเนินนโยบาย และต่อสังคมในวงกว้าง