สมรภูมิสงครามการค้า 2.0: ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับแหล่งทดแทนสินค้าส่งออกไทยในตลาดสหรัฐฯ

ท่ามกลางแรงสั่นสะเทือนจากความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ "สงครามการค้า" ระหว่างสหรัฐฯ และจีนที่ปะทุขึ้นในปี 2561 ได้กลายเป็นจุดเริ่มต้นของปรากฏการณ์การปรับเปลี่ยนโครงสร้างการค้าโลกครั้งใหญ่ โดยข้อมูลเชิงประจักษ์สะท้อนว่าสัดส่วนการนำเข้าสินค้าจากจีนของสหรัฐฯ ลดลงอย่างต่อเนื่องจากร้อยละ 21.6 ของมูลค่านำเข้ารวมในปี 2561 เหลือเพียงร้อยละ 13.8 ในปี 2567 ขณะเดียวกัน สหรัฐฯ ได้หันไปนำเข้าจากกลุ่มประเทศอื่นมากขึ้น อาทิ เม็กซิโก เวียดนาม และไทย โดยสัดส่วนการนำเข้าจากไทยต่อการนำเข้ารวมของสหรัฐฯ เติบโตขึ้นจากร้อยละ 1.3 ของมูลค่านำเข้ารวมเป็นร้อยละ 2.0 ในช่วงเวลาดังกล่าว

อย่างไรก็ตาม ไทยกำลังเผชิญกับบททดสอบที่รุนแรงขึ้น แม้ว่าศาลสูงสุดสหรัฐฯ จะประกาศให้หยุดบังคับใช้ มาตรการภาษีตอบโต้ภายใต้ IEEPA 133 แล้วนั้น แต่สหรัฐฯ ได้มีการประกาศใช้มาตรา 122 เพื่อเก็บภาษีนำเข้าที่อัตราร้อยละ 10 รวมถึงมาตรา 232 เพื่อเก็บภาษีสินค้าที่ประเมินว่ากระทบต่อความมั่นคงของประเทศ อาทิ เหล็ก อะลูมิเนียม รวมถึงยานยนต์และชิ้นส่วน โดยมีอัตราภาษีสูงถึงร้อยละ 25–50 อีกทั้งยังมีความเสี่ยงที่จะใช้มาตรการภาษีเพิ่มเติมในระยะข้างหน้า ซึ่งมาตรการกีดกันทางการค้าเหล่านี้ส่งผลกระทบโดยตรงต่อเศรษฐกิจไทย เนื่องจากปัจจุบันไทยพึ่งพาการส่งออกเป็นแรงขับเคลื่อนเศรษฐกิจ (ร้อยละ 56.4 ของ GDP ในปี 2567) โดยมีสหรัฐฯ เป็นตลาดส่งออกอันดับหนึ่งด้วยสัดส่วนสูงถึงร้อยละ 18.3 ของมูลค่าส่งออกรวมในปี 2567 จึงนำไปสู่คำถามที่สำคัญว่า “ผู้ส่งออกไทยมีความสามารถในการแข่งขันในตลาดสหรัฐฯ และสามารถปรับตัวไปตลาดที่สามได้มากน้อยแค่ไหน”

เมื่อพิจารณาโครงสร้างการแข่งขันในตลาดการส่งออกไปสหรัฐฯ เบื้องต้นผ่านดัชนีความกระจุกตัวในการพึ่งพาสินค้านำเข้าอย่าง Herfindahl-Hirschman index (HHI) ควบคู่กับอันดับความสำคัญของประเทศคู่ค้าในรูปที่ 1 เพื่อจำแนกกลุ่มสินค้าที่สหรัฐฯ นำเข้าจากไทยออกเป็น 3 กลุ่ม¹ ได้แก่ (A) กลุ่มสินค้าที่สหรัฐฯ นำเข้าจากไม่กี่ประเทศโดยเฉพาะจากไทย (B) กลุ่มสินค้าที่ไทยเป็นคู่ค้าสำคัญ (C) กลุ่มสินค้าที่ไทยเป็นคู่ค้ารายย่อย

พบว่าปัจจุบันสหรัฐฯ มีการพึ่งพาในกลุ่ม (A) เพียงร้อยละ 14.8 ของมูลค่านำเข้าทั้งหมดจากไทย (เช่น สินค้าเกษตรจำพวกข้าว) ขณะที่สินค้าส่งออกหลักอีกกว่าร้อยละ 54.3 อาทิ สินค้าเกษตรแปรรูป ยานยนต์และชิ้นส่วน เครื่องใช้ไฟฟ้า และอิเล็กทรอนิกส์ อยู่ในกลุ่ม (B) ที่แม้ว่าไทยจะเป็นคู่ค้าที่สำคัญแต่อาจเผชิญกับการแข่งขันรุนแรงและเสี่ยงต่อการถูกทดแทนโดยประเทศคู่แข่งได้ และสินค้ากลุ่ม (C) ที่อาจโดนสินค้าจากประเทศอื่นทดแทนได้ง่ายซึ่งมีสัดส่วนกว่าร้อยละ 30.4 ดังนั้น การเข้าใจถึงความสามารถในการหาแหล่งสินค้าทดแทนของทั้งสหรัฐฯ และไทยจึงมีส่วนสำคัญในการประเมินความสามารถในการแข่งขันของภาคการส่งออกไทย บทความฉบับนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินความยากง่ายในการหาตลาดทดแทนของทั้งผู้นำเข้าสหรัฐฯ และผู้ส่งออกไทยอิงจากแนวคิด "rearrangement ratio" (White et al., 2025) โดยเน้นวิเคราะห์ 2 มิติดังนี้:

1.ด้านการทดแทนแหล่งนำเข้าของสหรัฐฯ (supply substitutability): วิเคราะห์ความเป็นไปได้ที่สหรัฐฯ จะจัดหาแหล่งนำเข้าอื่นมาทดแทนสินค้าไทย โดยพิจารณาจากอุปทานในตลาดโลกภายใต้พิกัดศุลกากร 6 หลักเดียวกัน เพื่อดูว่าสหรัฐฯ มีตลาดทางเลือกเชิงโครงสร้างมากน้อยแค่ไหน หากไม่มีประเทศอื่นที่มีศักยภาพในการผลิตและส่งออกสินค้านั้น ๆ ในปริมาณที่มากพอจะทดแทนไทยได้ทันที ก็จะเป็นเกราะคุ้มกันให้ผู้ส่งออกไทย 2. ด้านการปรับตัวไปตลาดที่สามของผู้ส่งออกไทย (market redirection): วิเคราะห์ความเป็นไปได้ของผู้ส่งออกไทยไปสหรัฐฯ ในการแสวงหา "ตลาดรองรับใหม่" (outside options) โดยพิจารณาว่าสินค้าไทยที่ส่งไปสหรัฐฯ นั้น มีสัดส่วนมากน้อยเพียงใดเมื่อเทียบกับขนาดความต้องการนำเข้าของประเทศอื่น ๆ ในตลาดโลกภายใต้พิกัดศุลกากร 6 หลักเดียวกัน เพื่อประเมินความเป็นไปได้เชิงโครงสร้างว่า สินค้าส่งออกไทยมีความคล่องตัวมากแค่ไหนที่จะกระจายไปยังตลาดอื่น หากสหรัฐฯ ยุติการนำเข้าสินค้าจากไทย

Rearrangement ratio (RR) คือ สัดส่วนที่สะท้อนความยากง่ายของประเทศผู้นำเข้าในการเปลี่ยนแหล่งนำเข้าสินค้า โดยพิจารณาจากสัดส่วนมูลค่านำเข้าจากประเทศที่กำลังพิจารณาเทียบกับมูลค่าสินค้าชนิดเดียวกันที่หมุนเวียนอยู่ในตลาดโลก (ไม่รวมประเทศต้นทาง) ซึ่งในการประเมินความสามารถในการทดแทนสินค้านำเข้าจากไทยของสหรัฐฯ RR จะคำนวณจากมูลค่านำเข้าของสหรัฐฯ (พื้นที่เหลือง) ต่อมูลค่าส่งออกของโลกที่เหลือ (ไม่รวมไทย) ไปยังตลาดนอกสหรัฐฯ (พื้นที่น้ำเงิน) ตามรูปที่ 2 โดยหากค่า RR ต่ำกว่า 0.1 ถือเป็นสัญญาณน่ากังวลว่าสหรัฐฯ สามารถหาแหล่งทดแทนได้โดยใช้ปริมาณสินค้าไม่ถึงร้อยละ 10 ของตลาดโลก ทำให้ผู้ส่งออกเดิมมีความเสี่ยงที่จะเสียส่วนแบ่งการตลาดค่อนข้างสูง อย่างไรก็ดี การตีความค่า RR ไม่ควรพิจารณาเพียงตัวเลขเชิงสถิติเพียงอย่างเดียว แต่ต้องคำนึงถึงบริบทการค้าในโลกความเป็นจริงประกอบกัน เช่น พฤติกรรมผู้บริโภคสหรัฐฯ ที่อาจชอบสินค้าที่มีเอกลักษณ์จากประเทศนั้น ๆ หรือกรณีที่ผู้ประกอบการข้ามชาติมีโรงงานกระจายตัวอยู่ในหลายภูมิภาค ซึ่งสามารถโยกย้ายคำสั่งผลิตไปยังประเทศต่าง ๆ ได้ง่าย

เมื่อคำนวณ RR ในรูปที่ 3 อิงโครงสร้างการส่งออกของไทยในปี 2567 พบว่า มีสินค้าไทยเพียงร้อยละ 15 เท่านั้นที่จัดอยู่ในกลุ่ม "หาแหล่งทดแทนยาก" ซึ่งส่วนใหญ่เป็นสินค้าที่ไทยมีบทบาทเป็นฐานการผลิตหลักของโลกหรือมีผู้ผลิตรายใหญ่ระดับโลกตั้งฐานทัพอยู่ อาทิ ฮาร์ดดิสก์ไดรฟ์ (HDD) ผลิตภัณฑ์จากยาง (ยางล้อ) ปริ้นเตอร์ ทว่าในทางกลับกัน สินค้าส่วนใหญ่ของไทยกว่าร้อยละ 85 กลับตกอยู่ในกลุ่มความเสี่ยงสูงที่อาจถูกแทนที่โดยประเทศคู่แข่ง โดยเฉพาะสินค้าส่งออกสำคัญของไทย ได้แก่ อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ข้าวขาว อาหารสัตว์เลี้ยง และปลากระป๋อง สะท้อนจากสัดส่วน RR ของไทยที่ต่ำกว่าคู่แข่งสำคัญอย่างเวียดนาม รวมถึงประเทศอุตสาหกรรมชั้นนำอย่างเยอรมนี เกาหลีใต้ และญี่ปุ่น

ในส่วนถัดมาได้มีการจัดทำ “product-level rearrangement simulation²” เพื่อประเมินประเทศที่มีอุปทานสูงในตลาดโลกที่อาจเข้ามาแทนที่ผู้ส่งออกไทยในตลาดสหรัฐฯ ภายใต้สถานการณ์สมมติที่สหรัฐฯ ยุติการนำเข้าจากไทยอย่างสิ้นเชิงและหันไปพึ่งพาคู่ค้ารายอื่นแทน โดยมุ่งหาประเทศผู้ส่งออกรายใหญ่ในตลาดโลกในสินค้าเดียวกับที่ไทยส่งออกไปตลาดสหรัฐฯ ในระดับพิกัดศุลกากร 6 หลักเดียวกัน ผ่าน 3 ฉากทัศน์ตามตารางที่ 1 ได้แก่

(S1) ฉากทัศน์ที่ลำดับการเลือกประเทศคู่แข่งของสหรัฐฯ เน้นรูปแบบการค้าเดิม ภายใต้สมมติฐานว่าพฤติกรรมการค้าในอดีตสะท้อนความพึงพอใจที่แท้จริงของผู้บริโภคสหรัฐฯ เชิงเปรียบเทียบของแต่ละประเทศ (revealed preference) หลังพิจารณาปัจจัยรอบด้าน ทั้งคุณภาพ มาตรฐาน และความเชื่อมั่นในห่วงโซ่อุปทาน (S2) ฉากทัศน์ที่สหรัฐฯ เน้นความมั่นคงทางภูมิรัฐศาสตร์ (friend-shoring) โดยหันไปพึ่งพาประเทศพันธมิตรที่มีความเสี่ยงทางการเมืองต่ำเพื่อลดความเปราะบางในระยะยาว (S3) ฉากทัศน์ที่สหรัฐฯ เน้นประสิทธิภาพด้านโลจิสติกส์ (near-shoring) เพื่อลดต้นทุนและระยะเวลาจัดส่งเข้าตลาดสหรัฐฯ

ผลจากแบบจำลองในรูปที่ 4 และ 5 ชี้ให้เห็นว่า อำนาจต่อรองของไทยส่วนหนึ่งขึ้นกับขีดความสามารถในการหาแหล่งนำเข้าทดแทนของสหรัฐฯ โดยหากสหรัฐฯ สามารถซื้อสินค้าจากประเทศที่สามมาทดแทนสินค้าไทยได้สูงสุดที่ร้อยละ 10 ของอุปทานในตลาดนอกสหรัฐฯ ของแต่ละประเทศ สินค้าส่งออกไทยสำคัญหลายชนิด อาทิ ผลิตภัณฑ์ยาง อาหาร เครื่องปรับอากาศ อัญมณีและเครื่องประดับ ยังไม่สามารถหาแหล่งทดแทนจากประเทศอื่นได้ทั้งหมด ส่งผลให้ไทยยังคงมีอำนาจต่อรองบ้าง เนื่องจากสินค้ายังเป็นที่ต้องการของสหรัฐฯ เพื่อเลี่ยงภาวะสินค้าขาดแคลนในระยะสั้น อย่างไรก็ดี อาหารสัตว์เลี้ยง สิ่งทอและเครื่องนุ่งห่ม และเฟอร์นิเจอร์ มีความเสี่ยงสูงที่จะถูกทดแทนได้ง่ายจากอุปทานโลกที่สูง นอกจากนี้ หากขยายเพดานสัดส่วนการซื้อสินค้าจากประเทศที่สามเป็นร้อยละ 25 สินค้าไทยสามารถถูกทดแทนได้เกือบทั้งหมด สะท้อนความจำเป็นที่ผู้ส่งออกไทยต้องสร้างความแตกต่างทางสินค้า (product differentiation) เพื่อเพิ่มต้นทุนการเปลี่ยนแหล่งนำเข้า (switching cost) และรักษาความสามารถการแข่งขันในระยะยาว

หากพิจารณารายฉากทัศน์ คู่แข่งสำคัญของไทยจะเปลี่ยนไปตามปัจจัยเชิงกลยุทธ์ของสหรัฐฯ โดยใน S1 กลุ่มประเทศเอเชียอย่างอินเดียหรือเวียดนามคือคู่แข่งหลักในสินค้าเน้นแรงงาน อาทิ สินค้าเกษตร เฟอร์นิเจอร์ สิ่งทอและเครื่องนุ่งห่ม อัญมณีและเครื่องประดับ ขณะที่ยุโรปและเอเชียตะวันออก (เช่น ญี่ปุ่น เกาหลีใต้) เป็นประเทศคู่แข่งสำคัญในสินค้าอุตสาหกรรมหนัก⁴ อาทิ เครื่องใช้ไฟฟ้า เครื่องจักรและอุปกรณ์ และปิโตรเคมีภัณฑ์ รวมถึงสินค้าคุณภาพสูงที่ยุโรปเป็นผู้ส่งออกหลักในตลาดโลก เช่น อาหารสัตว์เลี้ยง

สิ่งที่น่าสนใจคือ หากสหรัฐฯ หันไปเน้นความมั่นคงทางภูมิรัฐศาสตร์ใน S2 และการบริหารต้นทุนขนส่งใน S3 ยุโรปจะก้าวขึ้นมาเป็นคู่แข่งรายใหญ่ของไทยในเกือบทุกกลุ่มสินค้า ส่วนหนึ่งเนื่องจากมีอุปทานที่เข้มแข็งกว่าประเทศภายใต้ข้อตกลง USMCA อย่างเม็กซิโกและแคนาดา ที่แม้จะมีข้อได้เปรียบด้านระยะทางใน S3 แต่มีข้อจำกัดด้านปริมาณการผลิต

หลังจากที่สหรัฐฯ ปรับขึ้นภาษี RT ที่เก็บจากจีนในอัตราที่สูงกว่าประเทศอื่นตั้งแต่ช่วงไตรมาสที่ 1 ปี 2568 ข้อมูลเชิงประจักษ์จากรูปที่ 6 สะท้อนว่าผู้นำเข้าสหรัฐฯ สามารถหาแหล่งทดแทนการนำเข้าจากจีนในสัดส่วนที่ค่อนข้างสูง แม้จะไม่สามารถชดเชยการนำเข้าจากจีนได้ทั้งหมด โดยมูลค่าการนำเข้าจากจีนของสหรัฐฯ ในช่วงไตรมาสที่ 2 ถึง 4 ของปี 2568 หดตัวลงกว่าร้อยละ 42 เมื่อเทียบกับช่วงเวลาเดียวกันของปีก่อน⁵ ในขณะที่สหรัฐฯ นำเข้าจากประเทศอื่นเพื่อทดแทนสินค้าจากจีน⁶ คิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 20 ของมูลค่าการนำเข้าจากจีนทั้งหมด หรือคิดเป็นร้อยละ 47 ของมูลค่านำเข้าจากจีนที่ลดลง ซึ่งหากพิจารณารายสินค้าพบว่า ศักยภาพในการจัดหาแหล่งนำเข้าทดแทนมีความแตกต่างกันชัดเจน โดยสินค้าอิเล็กทรอนิกส์ เกษตรแปรรูป และเคมีภัณฑ์ มีสัดส่วนการนำเข้าทดแทนสูงถึงร้อยละ 78, 50 และ 45 ตามลำดับ ในขณะที่กลุ่มสินค้าเครื่องจักร และเกษตรมีสัดส่วนการนำเข้าทดแทนเพียงร้อยละ 29 และ 19 ตามลำดับ สำหรับกลุ่มสินค้าที่ถูกเก็บภาษีภายใต้มาตรา 232 อาทิ โลหะและยานยนต์ พบว่ามีสัดส่วนการนำเข้าทดแทนในระดับต่ำเพียงร้อยละ 15 และ 12 ส่วนหนึ่งเกิดจากระดับภาษีที่ถูกเก็บเท่ากันทุกประเทศ

ในระยะข้างหน้า ผู้ส่งออกไทยควรเร่งกระจายความเสี่ยงสู่ตลาดใหม่เพื่อลดการพึ่งพาสหรัฐฯ ในระยะยาว ซึ่งจากโครงสร้างการส่งออกปี 2567 พบว่าสินค้าไทยหลายกลุ่มยังสามารถแข่งขันได้ดีในตลาดนอกสหรัฐฯ เช่น การส่งออกสินค้าเกษตรแปรรูปและโลหะไปตลาดจีนและอาเซียน ดังนั้น โจทย์ที่สำคัญคือผู้ส่งออกไทยไปสหรัฐฯ สามารถพึ่งพาตลาดที่สามเพื่อทดแทนตลาดสหรัฐฯ ได้มากน้อยแค่ไหน

บทความส่วนนี้จึงจัดทำ “product-level rearrangement simulation⁷” เพื่อช่วยประเมินความเป็นไปได้ในการหาตลาดที่สามมาทดแทนสหรัฐฯ โดยพิจารณาว่าอุปสงค์โลกในปี 2567 ในแต่ละสินค้ามีมากน้อยแค่ไหน และระบุตลาดนำเข้าสำคัญของโลกที่ไทยอาจหันไปพึ่งพาแทนตลาดสหรัฐฯ ได้ในสินค้าเดียวกับที่ไทยส่งออกไปตลาดสหรัฐฯ ในระดับพิกัดศุลกากร 6 หลักเดียวกัน ภายใต้สถานการณ์สมมติที่สหรัฐฯ ยุติการนำเข้าจากไทยอย่างสิ้นเชิง ผ่าน 2 ฉากทัศน์ตามตารางที่ 2 คือ (S1) ฉากทัศน์ที่ผู้ส่งออกไทยต่อยอดความสัมพันธ์เดิม ภายใต้สมมติฐานว่าพฤติกรรมการค้าในอดีตสะท้อนความพึงพอใจและความเชื่อมั่นในมาตรฐานสินค้าไทยเทียบกับสินค้าประเทศอื่นเชิงเปรียบเทียบ (relative preference) เพื่อลดต้นทุนธุรกรรมและความเสี่ยงในการปรับตัว (S2) ฉากทัศน์ที่ผู้ส่งออกไทยเน้นเจาะตลาดผู้นำเข้ารายใหญ่ของโลก ซึ่งเป็น “ตลาดศักยภาพที่มีอุปสงค์ในตลาดโลกสูง” ที่ไทยอาจเคยมีความสัมพันธ์ทางการค้าด้วยจำกัด

ผลการจำลองในรูปที่ 7 ชี้ให้เห็นว่าความสำเร็จในการปรับตัวขึ้นอยู่กับ “ขีดความสามารถในการเจาะตลาด” (market penetration) ของผู้ส่งออกไทย โดยหากไทยชิงส่วนแบ่งจากคู่แข่งในตลาดโลกได้ร้อยละ 1 จะสามารถทดแทนตลาดสหรัฐฯ ได้ถึงประมาณร้อยละ 50 โดยเฉพาะสิ่งทอเครื่องนุ่งห่มและเฟอร์นิเจอร์ที่มีอุปสงค์ในตลาดโลกสูง โดยความแตกต่างระหว่างฉากทัศน์ S1 และ S2 สะท้อนการชั่งน้ำหนักระหว่างการลดต้นทุนธุรกรรมผ่านการขยายตลาดเดิม (intensive margin) ที่มีความเชี่ยวชาญด้านกฎระเบียบและเครือข่ายคู่ค้าอยู่แล้ว กับการขยายตลาดใหม่ (extensive margin) ซึ่งจำเป็นต้องก้าวข้ามต้นทุนในการเข้าสู่ตลาดเพื่อสร้างโอกาสในพื้นที่ศักยภาพที่สินค้าไทยอาจมีส่วนแบ่งตลาดจำกัดในปัจจุบัน ทั้งในด้านการปรับมาตรฐานสินค้าให้เข้ากับเกณฑ์ของประเทศปลายทางและการสร้างช่องทางกระจายสินค้าใหม่ โดยเฉพาะในตลาดยุโรปที่มีกำลังซื้อและมีความต้องการสินค้าจากตลาดโลกสูง

เมื่อพิจารณาผลการจำลองสถานการณ์ S1 รายสินค้าในรูปที่ 8 พบว่าตลาดอาเซียนและจีนเป็นตลาดศักยภาพที่มีความต้องการสูงในหลายสินค้า เช่น สินค้าเกษตร อาหารแปรรูป อัญมณีและเครื่องประดับ (โดยเฉพาะฮ่องกง) สินค้าอิเล็กทรอนิกส์ ผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี และเครื่องจักรและอุปกรณ์ รวมทั้งตลาดเอเชียอื่น ๆ (เช่น ญี่ปุ่น อินเดีย) ที่ก็เป็นตลาดทางเลือกของไทยในหลายกลุ่มสินค้า ตั้งแต่สินค้าที่เน้นใช้แรงงานอย่างสิ่งทอเครื่องนุ่งห่ม ไปจนถึงกลุ่มอุตสาหกรรมหนักอย่างยานยนต์และชิ้นส่วน เครื่องใช้ไฟฟ้าและชิ้นส่วน และเครื่องจักรและอุปกรณ์ เนื่องจากมีความเชื่อมโยงในห่วงโซ่การผลิตร่วมกัน

สิ่งที่น่าสนใจคือ ในฉากทัศน์ S2 กลับเห็นการก้าวขึ้นมาของตลาดยุโรปในฐานะผู้นำเข้ารายใหญ่ที่มีศักยภาพในการรองรับอุปทานส่วนเกินได้เกือบทุกหมวดสินค้า อาทิ เกษตรแปรรูป เฟอร์นิเจอร์ สิ่งทอและเครื่องนุ่งห่ม และสินค้าอุตสาหกรรมหนัก ส่วนหนึ่งจากกำลังซื้อที่สูง รวมถึงกลุ่มประเทศตะวันออกกลางที่มีความต้องการสินค้าเกษตรและเครื่องปรับอากาศสูงเพื่อชดเชยข้อจำกัดทางสภาพภูมิอากาศ และกลุ่มประเทศเม็กซิโก-แคนาดาที่มีความต้องการเครื่องปรับอากาศและชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์สูง เนื่องจากสภาพอากาศและเป็นส่วนหนึ่งของห่วงโซ่การผลิตในแถบอเมริกาเหนือ (USMCA)

ผลจากการจำลองสถานการณ์นี้ตอกย้ำว่า ผู้ส่งออกไทยยังมีโอกาสในตลาดเอเชีย ยุโรป ตะวันออกกลาง และอเมริกาเหนือ นอกจากนี้ ผู้ส่งออกไทยอาจพิจารณาตลาดเกิดใหม่ (emerging markets) เพิ่มเติมที่แม้ในอดีตจะมีสัดส่วนการนำเข้าต่ำ แต่มีแนวโน้มการเติบโตสูง เช่น แอฟริกา ละตินอเมริกา หรือเอเชียกลาง ซึ่งเริ่มมีความต้องการสินค้าอุตสาหกรรมและอุปโภคบริโภคเพิ่มขึ้นตามการขยายตัวของสังคมเมือง ทั้งนี้ การเปลี่ยนตลาดศักยภาพเหล่านี้ให้กลายเป็นตลาดส่งออกหลักขึ้นอยู่กับขีดความสามารถในการแข่งขันของผู้ส่งออกไทย และการยกระดับมาตรฐานสินค้าให้สอดคล้องกับความต้องการของผู้นำเข้ารายใหญ่ เพื่อสร้างฐานการส่งออกที่หลากหลายและมั่นคงในระดับสากลต่อไป

เมื่อพิจารณาขีดความสามารถในการแย่งส่วนแบ่งตลาดโลกของผู้ส่งออกไทยในอดีตจากรูปที่ 9 พบว่า ในภาพรวมระยะยาว 10 ปี สินค้าไทยกว่าร้อยละ 61 ของมูลค่าส่งออกทั้งหมดสามารถขยายส่วนแบ่งตลาดโลก (ไม่รวมตลาดสหรัฐฯ) ได้เพิ่มขึ้น (อิงจากค่าเฉลี่ยปี 2565–2567 เทียบกับค่าเฉลี่ยปี 2555–2557) เช่น กลุ่มสินค้าจำพวกเครื่องจักร เหล็กและโลหะ ยานยนต์ และเกษตร อย่างไรก็ดี หากพิจารณาในช่วง 5 ปีล่าสุด (ปี 2565–2567 เทียบกับปี 2560–2562) สัดส่วนดังกล่าวกลับลดลงเหลือเพียงร้อยละ 44 สะท้อนถึงการเสียความสามารถในการแข่งขันของไทยในสินค้าส่งออกหลักอย่างเครื่องใช้ไฟฟ้าและเกษตรแปรรูป

นอกจากนี้ ในกรณีเพิ่มส่วนแบ่งตลาดที่ร้อยละ 1 พบว่ามีสินค้าเพียงร้อยละ 20 เท่านั้นที่ทำได้สำเร็จในช่วงเวลา 5 ปีล่าสุด และมีสินค้าเพียงร้อยละ 7 ที่สามารถแย่งส่วนแบ่งตลาดได้มากกว่าร้อยละ 5 ข้อมูลเหล่านี้บ่งชี้ว่า การขยายตลาดไปนอกสหรัฐฯ ของผู้ส่งออกไทยเป็นความท้าทายในระยะข้างหน้า การเร่งยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันของผู้ส่งออกไทยจึงเป็นกุญแจสำคัญเพื่อสร้างการเติบโตอย่างยั่งยืนในเวทีการค้าโลกในระยะต่อไป

ในระยะข้างหน้า ภาคการส่งออกไทยต้องเผชิญแรงกดดันจากความผันผวนทางภูมิรัฐศาสตร์และนโยบายภาษีของสหรัฐฯ อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ โดยผลการวิเคราะห์ผ่านดัชนี rearrangement ratio อิงจากข้อมูลโครงสร้างการค้าโลกในปี 2567 สะท้อนภาพความเปราะบางที่น่ากังวลว่า สินค้าส่งออกไทยในตลาดสหรัฐฯ กว่าร้อยละ 85 ตกอยู่ในกลุ่ม "เสี่ยงที่อาจถูกทดแทน" โดยเฉพาะสินค้าเกษตรและเกษตรแปรรูป เครื่องจักร ยานยนต์ และสิ่งทอ เนื่องจากมีอุปทานโลกที่สูง ธุรกิจจึงต้องเร่งปรับตัวผ่านการบริหารจัดการต้นทุนและการเจรจาแบ่งภาระภาษี ขณะเดียวกัน การกระจายความเสี่ยงสู่ตลาดศักยภาพโดยเฉพาะในเอเชีย ยุโรป อเมริกาเหนือ และตะวันออกกลาง เป็นหนึ่งในทางออกที่สำคัญ โดยผลการวิเคราะห์สะท้อนว่า หากไทยสามารถชิงส่วนแบ่งตลาดโลก (ไม่รวมสหรัฐฯ) ได้ร้อยละ 1 จะสามารถชดเชยมูลค่าส่งออกสินค้าไปตลาดสหรัฐฯ ได้ถึงเกือบครึ่งหนึ่ง

อย่างไรก็ดี ภารกิจนี้ไม่ใช่เรื่องง่ายเนื่องจากความสามารถในการแข่งขันของไทยที่เริ่มปรับแย่ลงในบางสินค้า ดังนั้น การเร่งสร้างความแตกต่างของสินค้า (product differentiation) เพื่อเพิ่มต้นทุนในการเปลี่ยนแหล่งนำเข้าของคู่ค้า การปรับมาตรฐานสินค้าให้สอดคล้องกับตลาดศักยภาพใหม่ ๆ รวมถึงการมีแรงสนับสนุนจากภาครัฐ ไม่ว่าจะเป็นการเจรจาข้อตกลงการค้าเสรี (FTA) หรือการสนับสนุนฐานข้อมูลตลาดศักยภาพเชิงลึก จะมีส่วนช่วยเสริมสร้างขีดความสามารถทางการแข่งขันให้สินค้าไทยยืนหยัดได้ในตลาดโลก